اطلاعات
مدير عامل / manager
آرشیو عکسهای یادگاری مهندسین
همکاران ما از ابتدا تاکنون
واحد کوپا آرمه
پروژه های اجرا شده
معماری و معماران
کارآموزان کوپاساز شمال

گروه های مطالب
پند و اندرز بزرگان
مدیران موفق و برندهای موفق
پیام های بازرگانی صنعت ساختمان sms
عکاسی معماری
معماری و معماران
معرفی معماران
مدیریت کسب و کار (DBA)
معماری ایرانی
کتاب های معماری
معماری و محوطه سازی
دکوراسیون داخلی
آثار باستاني و مناظر مازندران
اخبار استان و کشور
تازه های تکنولوژی و اخبار مهندسي
استاندارهای فنی و مهندسی
کتاب های مديريت پروژه و ساخت و مهندسي عمران
مجلات مديريت پروژه و ساخت و مهندسي عمران
مقالات مربوط به مديريت پروژه و ساخت و مهندسي عمران
پروژه های اجرا شده
کوپاساز شمال - حامی شطرنج نکا
معرفي استادکاران و صنایع مربوط به ساختمان
معرفي دفاتر مهندسين ساري
انبوه سازان مسكن مازندران

پیوند ها
كانون مهندسين ساري
سازمان نظام مهندسی ساختمان مازندران
انجمن شرکتهای ساختمانی و تاسیساتی استان مازندران
برق منطقه اي مازندران
استانداري مازندران
پايگاه جامع اطلاعات و فروش كتاب ايران
انتشارات كيان رايانه
موسسه مدیریت پروژه آریانا
بانک جامع مهندسی صنایع و مدیریت ایران - بتسا
اداره کل هواشناسی استان مازندران
مرکز عمران ایران
نظام فنی و اجرایی کشور
روستای زیبای آتنی /ساری/ مازندران
کانون مهندسین قائمشهر
شرکت شهرکهای صنعتی مازندران
سازمان نظام مهندسي ساختمان مازندران
سامانه تشخیص صلاحیت عوامل نظام فنی و اجرائی
معمارشیتکت
گروه معماری ساینار
باشگاه رفاهی مهندسین کشور
تکیه دولت

ساختمان¬های تئاتر و نمایش از جمله بناهایی هستند که در کشور ما، متاسفانه بنا به هر دلیلی، نقش کمتری در تاریخ معماری و نمایش داشته¬اند. ایجاد رویکردی تازه نسبت به معماری نمایش و طراحی و ساخت سالن¬های مختص نمایش خصوصا نمایش¬های سنتی و آیینی همچون تعزیه، که به عنوان "میراث فرهنگ معنوی" از آنها یاد می¬شود، از جمله مواردی است که خلا آن در معماری کشور به چشم می¬آید. در راستای چنین رویکردی، شناخت فضاها و بناهای اجرای نمایش های سنتی و آیینی، یکی از ضرورت ها می تواند باشد. به دلیل اینکه نمایش در ایران عمدتا جریانی مردمی بود، از این رو نمایش، در فضاهایی که حضور مردم بیشتر بود، همچون میدان های عمومی، حیاط کاروانسراها، چهار سوی بازارها، قهوه خانه ها و تکیه ها، اجرا می شد.

 









در این بین، تکیه دولت یکی از معدود بناهایی است که علاوه بر تاثیر بسزایی که در تاریخ تعزیه داشته، به عنوان بزرگ­ترین نمایش­خانه تمام اعصار ایران نیز شناخته شده است. تکیه دولت از جمله بناهایی بود که می­توانست با حضور و تداوم خود سهم بیشتری در تاریخ معماری و نمایش ایران داشته باشد. آنچه در ادامه می­آید نگاهی است به معماری تکیه دولت.

تاریخ احداث تکیه دولت

تکیه دولت، با فرمان ناصرالدین­شاه در سال 1284 هـ.ق. (البته در مورد تاریخ دقیق ساخت تکیه دولت، نقل­قول­های متفاوتی وجود دارد.) و مباشرت دوستعلی خان معیرالممالك (سرپرست ضرابخانه)، طی مدت حدود 5 سال (90 ـ 1284 هـ.ق.) با صرف هزینه­ای معادل یك­صدوپنجاه هزار تومان ساخته شد.

در زمان احداث تكیه دولت، در تهران حدود 40 تا 45 باب تكیه وجود داشت که باگذشت زمان بر شمار آنها افزوده شد و به 70 تا 80 تكیه رسید. در این میان، تکیه دولت به سبب نوع معماری­اش، بیش از سایر تكایای قدیم تهران همچون "تکیه حیاط شاهی" و "تکیه حاج میرزا آغاسی"، توجه مورخان و هنرشناسان ایرانی و غیرایرانی را به خود جلب کرده بود.

در خصوص علل ساخت تکیه دولت در كتاب تاریخچه كاخ گلستان و ابنیه سلطنتی نوشته یحیی ذكاء، آمده است:
"معتبر­ترین و وسیع­ترین تكیه­های تهران كه تعزیه­های دولتی در آن برگزار می­شد، تكیه "حاج میرزا آغاسی" (تکیه دولت قدیم) بود كه تكیه "عباس آباد" نیز نامیده می­شد. استقبال شدید مردم به خصوص زنان ازنمایش­های مذهبی، همچنین تنگی و كوچكی فضای تكیه عباس­آباد، لاجرم ازدحام و ناراحتی تولید می­كرد و كار اجرای شبیه­گردانی را مختل می­ساخت و اقتضای زمان و اوضاع نیز تكیه بزرگ­تر و وسیع­تری را طالب بود، از این­رو ناصرالدین شاه ضمن دادن دستور شروع بنای شمس العماره، امری نیز برای ایجاد تكیه بزرگی در داخل ارگ سلطنتی به دوستعلی خان معیرالممالك صادر كرد."



                                                                                                                                                                                                                          

     دارالخلافه ناصری


موقعیت تکیه دولت

در مورد موقعیت دقیق تکیه دولت، تفاوت­هایی جزیی در اسناد برجای­مانده موجود است. باوجود این موقعیت این بنا در جنوب­غربی كاخ گلستان، کنار شمس­العماره و روبروی مسجد شاه سابق را همه تایید كرده­اند، اما در خصوص قطعه زمین مورد استفاده برای احداث این بنا، پژوهشگران اظهارنظرهای متفاوتی کرده­اند؛ برخی معتقدند كه فقط منزل مسكونی امیركبیر بعد از مرگش تخریب شده و به این منظور اختصاص یافته است و برخی دیگر نیز نوشته­اند كه منزل امیركبیر همراه با قسمتی از زندان­خانه دولتی و سیاهچال كه گرمابه مخروبه­ای بود و انبارهای قدیمی، محل احداث تکیه دولت بوده است.

معمار تکیه دولت

در دوره قاجار معماران معروفی همچون محمد­تقی­خان معمارباشی؛ معمار دارالفنون، استاد علی­محمد کاشی؛ معمار شمس­العماره، محمدابراهیم­خان معمارباشی؛ معمار تکیه سیدنصرالدین و میدان توپخانه و چند تن دیگر می­زیستند، با این وجود در هیچ­یک از اسناد و منابع دوره قاجار به­طور صریح به معمار یا معماران تکیه دولت اشاره­ای نشده است. اما در کتاب معماران ایران؛ از آغاز دوره اسلامی تا پایان دوره­قاجار، با استناد به فهرست یحیی ذکاء (مقاله معماران و استادکاران دوره اسلامی) و همچنین در مقاله آقای عنایت .. شهیدی با عنوان تکیه دولت و بررسی­های ناقص و نادرست درباره آن، به نقل از استاد کریم پیرنیا، استاد حسینعلی مهرین به­عنوان معمار تکیه دولت ذکر شده است.


با توجه به اینکه اکنون از این بنای باعظمت اثری برجای نمانده است، با استناد به اطلاعات موجود و همچنین تصویر رنگی این تکیه اثر استاد کمال­الملک که گویاترین سند معتبر باقی مانده از این بنا می­باشد، به معرفی معماری آن می­پردازیم.

معماری تکیه دولت را، برخی محققان همچون "خانم کارلاسرنارا"، "دکتر فوریه" و "لرد کرزن" اقتباسی از "آلبرت هال ـ Albert Hall" لندن یا تماشاخانه­ها و آمفی­تئاترهای غربی دانسته­اند. البته با توجه به این­که سفر اول ناصرالدین­شاه به اروپا در سال 1290 هـ.ق. انجام گرفته و طبق اسناد تکیه دولت طی سال­های 90 ـ 1284 هـ.ق. ساخته شده بود، این نظر کمی تامل برانگیز می­باشد. سایر پژوهشگران از جمله بهرام بیضائی، مهدی فروغ و یحیی ذکاء نیز معتقدند که ساختمان تکیه دولت بر اساس طرح میدان­ها و برخی کاروانسراها و تکایا طراحی و ساخته شده بود.



تصویر رنگی تکیه دولت اثر استاد کمال­الملک



شکل کلی بنای تکیه دولت از بیرون به­صورت منشوری هشت­ضلعی بود که در داخل به یک استوانه­ کامل با قطر میانی حدود 60 متر تبدیل می­شد. این بنا با ارتفاعی حدود 24 متر در چهار طبقه (با احتساب سرداب­ها و زیرزمین) با مساحت تقریبی 2824 مترمربع و گنجایش حدود بیست­هزار نفر طراحی شده بود.

تکیه دولت تا پیش از احداث کاخ­ها و ساختمان­های بلند در اواخر دوره قاجار، از بلندتربن بناهای پایتخت بود به­طوری­که از پنج فرسنگی شهر پیدا بود. اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات ناصرالدین شاه، در یادداشت­های خود در مورد تکیه دولت چنین نوشته است:
"... تکیه دولت از بناهای بسیار عالی دولتی است که مدور و چهار طبقه ساخته شده و همه از آجر است. این تكیه از پنج فرسنگی تهران همچون کوه عظیمی در میان شهر پیداست و به جز این بنا، گنبدهای مساجد و غیره كه بسیار مرتفع هستند، هیچ نمایان نیستند










 


 

تمامی حقوق این سایت متعلق به شرکت کوپاساز شمال میباشد .

طراحی توسط : w3school.ir